Tùy bút: TRỞ LẠI TRƯỜNG XƯA

Tôi đứng ngoài khung cửa.

Cũng chẳng biết đứng bao lâu. Sân trường vẫn thế. Cây bàng vẫn thế. Chỉ có những người trong ký ức là không còn nguyên vẹn như ngày xưa. Tôi tìm em. Ngày ấy, em vừa sinh người con trai đầu lòng. Tôi đến thăm em. Một đứa trẻ nằm trong vòng tay mẹ. Em nhìn tôi. Tôi nhìn em. Chẳng ai nói gì nhiều.

Tôi hiểu. Em đã sang sông.

Còn tôi đứng lại bên này.

Không có giận hờn. Không có trách móc. Tuổi trẻ của chúng tôi đi qua trong một thời buổi mà mỗi người có một con đường phải đi. Tôi ra trận. Em thành cô giáo và xây dựng gia đình. Mỗi người một phận.

Nhưng cái hụt hẫng của một chàng trai vừa qua tuổi đôi mươi thì không dễ gì nói thành lời. Tôi trở về. Mang theo một khoảng trống. Sau này, tôi viết:

Tuổi thơ tôi

Cây bàng sân trường

Tôi trở về

Sau ngày toàn thắng

Em đã sang sông

Còn tôi trống vắng

Đợi đò thổn thức nao nao…

Có lẽ thơ bắt đầu từ những điều như thế. Một cuộc gặp. Một ánh mắt. Một khoảng cách. Và một điều không thành.

Sáu mươi năm sau, tôi trở lại họp mặt liên khoá của chúng tôi. Sáu mươi năm.

Tôi đã đi qua chiến tranh. Đi qua những năm tháng cầm súng. Rồi lại đi qua những năm tháng cầm bút.

Từ cậu học trò cấp ba, tôi trở thành người lính, trở thành người làm báo. Từ người làm báo lại trở về với văn chương và về với đời thường. Tôi đã gặp biết bao người. Đã đi qua biết bao miền đất. Có người còn gặp được. Có người chỉ còn gặp trong ký ức. Vậy mà lần trở lại trường xưa này, tôi vẫn tìm em. Em đây rồi.

Thời gian đã đi qua đời em như đi qua đời tôi. Có những thăng trầm không cần kể cũng biết. Có những nỗi buồn không cần hỏi cũng hiểu. Nhưng lạ thay, trước mặt tôi vẫn là cô gái năm nào.

Tôi vẫn nhận ra em. Không phải bằng tuổi tác. Mà bằng ánh mắt.Bằng cái hồn nhiên ngày cũ. Em vẫn có cái màu xanh sĩ lâm buồn của một thời xa lắc.

Tôi nhìn em, bỗng thấy mình trở lại tuổi hai mươi. Và không chỉ tôi có cảm giác ấy. Bạn học của tôi. Những Sự những Cảnh, những Dũng, những Chung, những

Phán, những Nhận… đều có cảm giác ấy. Cũng khung cửa ấy. Cũng sân trường ấy.

Cũng cây bàng ấy…

Chỉ khác một điều: ngày ấy tôi đến để tìm một người con gái. Hôm nay tôi trở lại để tìm một phần đời của chính mình.

Tôi trở về thăm mái trường xưa như một giọt mưa còn sót lại. Giọt đậu trên má em.

Giọt rơi trái tim tôi khắc khoải. Không biết mưa ngoài trời hay mưa trong lòng. Có lẽ cả hai.

Chỉ có ngọn gió mê mải

Chảy hoài ký ức…

Tôi đứng dưới mái trường cũ. Gió đi qua hàng cây. Một chiếc lá rơi. Tôi chợt nhớ những buổi học năm nào. Nhớ bạn bè. Nhớ thầy cô.

Nhớ những buổi tan trường.

Nhớ những tà áo trắng.

Những điều tưởng đã quên từ lâu, vậy mà chỉ cần trở lại nơi này, chúng hiện lên rõ mồn một.

Ký ức thật lạ. Nó không mòn

đi theo tuổi tác.Thân thể có thể già. Tóc có thể bạc.

Bàn tay có thể run. Nhưng một tiếng gọi, một mùi hương, một hàng cây, một góc sân… có thể đưa con người trở về đúng cái tuổi mà mình đã từng sống.

Tôi đứng giữa sân trường mà thấy mình vẫn là chàng trai năm nào. Chưa biết chiến tranh sẽ lấy đi của mình những gì. Chưa biết cuộc đời sẽ đưa mình đi đâu. Chưa biết có những người mình thương rồi sẽ xa.

Chưa biết có những cuộc gặp tưởng bình thường mà sau này trở thành một phần không thể thiếu của ký ức.

Tôi nghĩ về chữ “trở lại”.

Con người ta càng đi xa càng muốn trở lại. Trở lại quê nhà. Trở lại mái trường.

Trở lại với những người từng thân thuộc. Và nhiều khi, trở lại với chính mình.

Tôi đã có những năm tháng không thể quay lại. Những đồng đội đã nằm xuống. Những người bạn đã thành người thiên cổ. Những con đường xưa đã đổi thay.

Nhưng ký ức thì còn.

Tôi đứng lặng trước di ảnh của các liệt sĩ trong phòng truyền thống, trong đó có bạn thân yêu của tôi như Vũ Viết Vô. Tôi đứng lặng bên thế hệ đàn em chúng tôi nay là người lái con tàu thiêng mang tên Trường cấp 3 Hải Hậu xưa. Nhà giáo ưu tú Nguyễn Thị Dung – Hiệu trưởng . Thầy Hiếu, cô Hiền Hiệu phó và cả những giáo viên trẻ như Khánh Trang, Bích Thảo… đều chung cảm xúc ấy . Tôi nghĩ . Có lẽ đó là thứ tài sản cuối cùng của một đời người. Đến một tuổi nào đó, người ta không còn cần nhiều thứ. Không cần những lời ngợi ca. Không cần chứng minh mình đã sống thế nào.

Chỉ mong còn nhớ được những người mình từng thương, những người từng đi cùng mình một đoạn đường. Và nếu có thể, một lần trở lại nơi mình đã bắt đầu.

Tôi may mắn vì còn được trở lại. Còn được nhìn cây bàng.

Còn được đứng trong sân trường. Còn được gặp em. Và còn được gửi trao nơi ký ức những đứa con tinh thần – những cuốn sách mà chắt lọc từ máu xương nước mắt của cả đời người . Tôi cảm ơn Trần Sự- người bạn vàng đã nói hộ lòng tôi về hai bộ sách mới mà tôi kính tặng nơi khởi nguồn . Đất đai Tổ quốc – tập truyện ký và Mẹ ngồi bậu cửa- tập trường ca và thơ chọn lọc. Đó là tiếng lòng của tôi. Trái tim và giọt máu cả nước mắt đời tôi. Trân trọng kính tặng Thầy Cô và mái trường thân yêu thời tuổi trẻ.

Tôi không hỏi em những năm tháng đã qua. Em cũng không hỏi tôi. Có những chuyện của một đời người, nói ra chưa chắc đã hay hơn im lặng. Chúng tôi ngồi bên nhau. Chúng tôi ngồi bên bạn học thời tuổi xanh.

Hai người đã đi qua một quãng đời rất dài. Hiểu đời hạnh phúc thoảng qua, nước mắt tràn đầy…

Từ những cô cậu học trò đến những người tóc đã bạc, đã bước vào tuổi U80.

Từ những ngày đất nước còn chiến tranh đến những ngày đất nước thanh bình.

Từ một mái trường nhỏ đến một cuộc đời rộng lớn.

Tôi nhìn em. Em nhìn tôi.

Tôi bỗng thấy thương cái thời chúng tôi đã sống.

Một thời thiếu thốn. Một thời gian lao. Một thời thương nhau trào khoé mắt. Đó

cũng là một thời đẹp nhất. Như câu thơ tôi viết: Có một thời đẹp nhất. Em hiền như ma sơ. Anh chính là cục đất. Thấy nắng vàng ngẩn ngơ. Cứ để nguyên như thế. Em đi vào trang thơ. Cứ để nguyên như thế. Em đẹp mãi đến giờ…

Đẹp bởi con người khi ấy sống với nhau thật lòng.

Thương nhau thì thương.

Nhớ nhau thì nhớ. Nhưng khi đất nước cần phải chia tay.

Chia tay thì mang theo một khoảng trống. Không có điện thoại để gọi nhau bất cứ lúc nào. Không có mạng xã hội để biết người kia đang ở đâu. Muốn gặp nhau phải đi một quãng đường.

Muốn gửi một lời phải chờ một lá thư. Bởi vậy, có những người chỉ gặp một lần mà nhớ cả đời.

Tôi rời trường với ngổn ngang cảm xúc. Ngoái nhìn.

Cây bàng vẫn đứng đó. Có lẽ cây chẳng biết tôi là ai.

Nhưng tôi biết cây đã giữ hộ tôi một phần tuổi trẻ.

Tôi đi qua cổng trường. Sau lưng là một mái trường. Là ánh mắt . Niềm tin và cả sự yêu thương đong đầy.

Trước mặt là con đường.

Tôi đã đi con đường ấy hơn

sáu mươi năm trước.

Hôm nay lại đi. Chỉ có điều, ngày ấy tôi đi về phía trước bằng đôi chân của tuổi hai mươi. Hôm nay tôi đi bằng ký ức của một người đã đi gần hết một đời.

Tôi chợt nhớ câu thơ cũ:

Em đã sang sông

Còn tôi trống vắng…

Nhưng bây giờ tôi không còn trống vắng nữa. Bởi tôi đã trở về. Trở về mái trường xưa. Trở về với em. Và trở về với một phần đời của mình.

Ngoài kia, gió vẫn thổi.

Mưa vẫn rơi. Dòng sông Yên Định thấm đẫm ký ức tuổi thơ vẫn chảy. Những chuyến đò vẫn qua sông.

Chỉ có chúng tôi là không thể trở lại tuổi hai mươi.

Nhưng ký ức thì có thể.

Nó vẫn ở đó.Trong mỗi cánh

bàng. Một mỗi khung cửa.

Một mỗi ánh mắt. Một người con gái. Và một mái trường xưa.